Mediacja w sprawie karnej — czy ugoda może wpłynąć na wyrok?
Mediacja w sprawie karnej może pomóc pokrzywdzonemu i podejrzanemu lub oskarżonemu uzgodnić sposób naprawienia szkody i rozwiązać konflikt. Pozytywny wynik mediacji ma znaczenie przy wymiarze kary, ale sama ugoda nie gwarantuje umorzenia postępowania ani konkretnego wyroku. Przed rozpoczęciem rozmów warto ustalić, jaki skutek porozumienie może wywołać w danej sprawie.
Na czym polega mediacja w sprawie karnej?
Mediacja to dobrowolne i poufne postępowanie prowadzone przez bezstronnego mediatora. Jego zadaniem jest pomoc stronom w wypracowaniu porozumienia. Mediator nie rozstrzyga o winie, nie wymierza kary i nie zastępuje obrońcy ani pełnomocnika pokrzywdzonego.
Podstawę skierowania sprawy do mediacji stanowi art. 23a Kodeksu postępowania karnego. W postępowaniu przygotowawczym może to zrobić prokurator lub inny organ prowadzący postępowanie, a na etapie sądowym — sąd lub referendarz sądowy. Potrzebna jest inicjatywa albo zgoda oskarżonego i pokrzywdzonego. Z rozwiązania tego można korzystać również na etapie, gdy osoba ma status podejrzanego.
Mediacja nie jest obowiązkowa. Zgodę na udział można cofnąć aż do jej zakończenia. Żadna ze stron nie musi akceptować propozycji, która nie odpowiada jej potrzebom albo której nie jest w stanie wykonać.
Kiedy warto rozważyć mediację?
Mediacja może być przydatna, gdy w sprawie występuje konkretny pokrzywdzony i istnieje możliwość rzeczywistego porozumienia. Rozmowy mogą dotyczyć np. zwrotu pieniędzy, pokrycia kosztów naprawy uszkodzonej rzeczy, zadośćuczynienia lub przeprosin.
Przed złożeniem wniosku trzeba ocenić materiał dowodowy, stanowisko procesowe oraz oczekiwania pokrzywdzonego. Warto również sprawdzić, czy propozycja jest realna finansowo. Deklarowanie zapłaty kwoty, której nie można uiścić w uzgodnionym terminie, może pogłębić konflikt.
Jeżeli obowiązuje zakaz kontaktowania się lub zbliżania, nie należy samodzielnie nawiązywać kontaktu z pokrzywdzonym w celu negocjacji. Zamiar podjęcia mediacji nie uchyla zakazu. Sposób przeprowadzenia rozmów trzeba ustalić z uwzględnieniem obowiązujących postanowień.
Czy ugoda oznacza umorzenie sprawy karnej?
W sprawie ściganej z oskarżenia publicznego samo podpisanie ugody co do zasady nie kończy postępowania. Prokurator i sąd oceniają sprawę na podstawie właściwych przepisów. Oświadczenie pokrzywdzonego, że nie chce już ukarania sprawcy, nie zawsze pozwala zakończyć postępowanie.
Odmienne znaczenie może mieć pojednanie w postępowaniu prywatnoskargowym. Art. 492 k.p.k. przewiduje umorzenie postępowania w razie pojednania stron, również osiągniętego w wyniku mediacji. Dlatego przed rozmowami trzeba ustalić tryb ścigania i sytuację procesową. Więcej o tym trybie przeczytasz we wpisie prywatny akt oskarżenia.
Ugoda nie oznacza również automatycznego warunkowego umorzenia. Takie rozstrzygnięcie wymaga spełnienia odrębnych przesłanek. Zobacz: kiedy możliwe jest warunkowe umorzenie postępowania karnego.
Jak mediacja wpływa na wymiar kary?
Zgodnie z art. 53 § 3 Kodeksu karnego sąd przy wymiarze kary uwzględnia pozytywne wyniki mediacji oraz ugodę osiągniętą przed sądem lub prokuratorem. Znaczenie ma więc nie tylko deklarowana gotowość do rozmów, ale ich rezultat i rzeczywiste działania zmierzające do naprawienia skutków czynu.
Art. 60 § 2 k.k. pozwala w szczególnie uzasadnionych przypadkach rozważyć nadzwyczajne złagodzenie kary, gdy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. Przepis wymienia m.in. pojednanie, naprawienie szkody albo uzgodnienie sposobu jej naprawienia. Nie oznacza to jednak, że każda ugoda uprawnia do takiego złagodzenia. Sąd ocenia całokształt okoliczności.
Przykładowo, przy uszkodzeniu rzeczy porozumienie może określać koszt naprawy i termin zapłaty. Potwierdzenie wykonania przelewu pokazuje, że zobowiązanie zostało zrealizowane. Nie przesądza jednak samo w sobie o rodzaju ani wysokości kary.
Co powinna określać ugoda?
Treść porozumienia powinna być konkretna i zrozumiała dla obu stron. W zależności od sprawy warto ustalić:
- jakiej szkody lub krzywdy dotyczą uzgodnienia;
- kwotę świadczenia oraz sposób i termin zapłaty;
- przy ratach — wysokość każdej raty i datę jej wymagalności;
- formę i termin przeprosin, jeżeli strony je uzgodniły;
- sposób potwierdzenia wykonania obowiązków;
- zakres roszczeń objętych porozumieniem.
Szczególnej uwagi wymagają sformułowania o zrzeczeniu się dalszych roszczeń. Pokrzywdzony powinien rozumieć ich zakres, zwłaszcza gdy rozmiar szkody albo skutki zdrowotne nie są jeszcze znane. Oskarżony powinien natomiast wiedzieć, do jakich konkretnie świadczeń się zobowiązuje.
Nie należy wpisywać do ugody zobowiązań do składania nieprawdziwych zeznań ani obietnic określonego wyroku. Strony nie mogą zastąpić porozumieniem decyzji, która należy do sądu.
Czy rozmowy z mediatorem są poufne?
Ustawa nakazuje prowadzenie mediacji w sposób poufny. Art. 178a k.p.k. co do zasady zabrania przesłuchiwania mediatora jako świadka na temat faktów poznanych od stron podczas mediacji. Zakaz przewiduje jednak wyjątek dotyczący informacji o przestępstwach wymienionych w art. 240 § 1 k.k.
Poufność nie oznacza, że wynik mediacji pozostaje nieznany organowi prowadzącemu sprawę. Mediator sporządza sprawozdanie, a jeżeli zawarto ugodę — dołącza dokument podpisany przez oskarżonego, pokrzywdzonego i mediatora. Przed rozmowami warto więc omówić z adwokatem zarówno stanowisko procesowe, jak i skutki planowanych ustaleń.
Ile trwa mediacja i jak się przygotować?
Zgodnie z art. 23a § 2 k.p.k. postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc. Jego okresu nie wlicza się do czasu trwania postępowania przygotowawczego. Nie oznacza to jednak, że cała sprawa karna zakończy się w miesiąc.
Na konsultację przygotuj sygnaturę sprawy, dokument opisujący zarzuty, dowody dotyczące wysokości szkody oraz potwierdzenia dokonanych wpłat. Zapisz, jakie warunki porozumienia możesz rzeczywiście wykonać. Jeżeli nie znasz jeszcze dowodów, pomocne może być wcześniejsze zapoznanie się z aktami sprawy karnej.
Mediacja w sprawie karnej — pomoc adwokata w Warszawie
Adwokat może ocenić znaczenie mediacji w konkretnej sprawie, pomóc sformułować wniosek i propozycję ugody oraz sprawdzić skutki jej zapisów. W przypadku oskarżonego ustalenia powinny być spójne z przyjętą linią obrony, a w przypadku pokrzywdzonego — uwzględniać jego interesy i możliwość uzyskania świadczenia.
Jeżeli chcesz omówić możliwość mediacji w swojej sprawie, skontaktuj się z kancelarią adwokata Andrzeja Srockiego w Warszawie. Telefon: 660 698 683.
Podstawy prawne: art. 23a, art. 178a i art. 492 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 53 § 3 i art. 60 § 2 Kodeksu karnego. Materiał informacyjny; skutki ugody zależą od okoliczności i podstaw prawnych konkretnej sprawy.
Adwokat specjalizujący się w sprawach karnych w Warszawie. Reprezentuję podejrzanych, oskarżonych i pokrzywdzonych na etapie postępowania przygotowawczego i sądowego. Prowadzę sprawy w Warszawie oraz na terenie całej Polski.
